Katechizm poświęca tej sprawie jeden punkt — 2352 — i ten punkt ma dwa akapity. W dyskusjach cytowany bywa prawie wyłącznie pierwszy. Drugi mówi o czymś, co zmienia całą odpowiedź, i właśnie o niego pytają ludzie, kiedy formułują pytanie inaczej: czy trzeba się z tego spowiadać, czy mogę iść do komunii, kiedy to nie jest grzech ciężki.
Ten tekst robi jedną rzecz: podaje oba akapity w całości, dokłada punkt, który Katechizm stosuje do każdego grzechu, i pokazuje, co osobno mówią o tym badania. Nie rozstrzyga niczyjego przypadku, bo nie ma do tego ani prawa, ani danych.
Co mówi punkt 2352, w całości
Pierwszy akapit jest tym cytowanym:
Przez masturbację należy rozumieć dobrowolne pobudzanie narządów płciowych w celu uzyskania przyjemności cielesnej. „Zarówno Urząd Nauczycielski Kościoła wraz z niezmienną tradycją, jak i zmysł moralny chrześcijan stanowczo stwierdzają, że masturbacja jest aktem wewnętrznie i poważnie nieuporządkowanym”[1].
Drugi akapit stoi bezpośrednio pod nim, w tym samym punkcie, i brzmi tak:
W celu sformułowania wyważonej oceny odpowiedzialności moralnej konkretnych osób i ukierunkowania działań duszpasterskich należy wziąć pod uwagę niedojrzałość uczuciową, nabyte nawyki, stany lękowe lub inne czynniki psychiczne czy społeczne, które zmniejszają, a nawet redukują do minimum winę moralną[1].
To nie jest przypis ani złagodzenie dopisane później. To druga połowa tego samego punktu, w oficjalnym tekście angielskim brzmiąca dokładnie tak samo — lessen or even extenuate moral culpability[3].
Zauważ, co ten akapit wymienia: nabyte nawyki i stany lękowe. Jeżeli czytasz to o dwudziestej trzeciej po tygodniu, w którym próbowałeś i nie wyszło, to nie jest opis kogoś innego.
„Ciężki czy lekki” — Katechizm odpowiada warunkiem, nie etykietą
To pytanie ma w polskim Google około tysiąca trzystu wyszukań miesięcznie i prawie zawsze dostaje odpowiedź w formie werdyktu. Katechizm werdyktu nie wydaje. Podaje warunek, ten sam dla każdego grzechu:
Aby grzech był śmiertelny, są konieczne jednocześnie trzy warunki: „Grzechem śmiertelnym jest ten, który dotyczy materii poważnej i który nadto został popełniony z pełną świadomością i całkowitą zgodą”[2].
Trzy naraz. Materia poważna, pełna świadomość, całkowita zgoda. Punkt 1859 doprecyzowuje, że chodzi o „zgodę na tyle dobrowolną, by stanowił on wybór osobisty”, a 1860 dodaje, że dobrowolny charakter czynu zmniejszają również „impulsy wrażliwości, uczucia”, naciski zewnętrzne i zaburzenia patologiczne[2].
Ten sam Katechizm mówi ogólniej, w punkcie 1735, że poczytalność i odpowiedzialność „mogą zostać zmniejszone, a nawet zniesione, na skutek niewiedzy, nieuwagi, przymusu, strachu, przyzwyczajeń, nieopanowanych uczuć oraz innych czynników psychicznych lub społecznych”[2].
Zestawmy to. Dokument, do którego się odwołujesz, ocenia czyn surowo — i ten sam dokument, w tym samym miejscu, każe przy ocenie konkretnej osoby brać pod uwagę przyzwyczajenie i lęk. Kto podaje tylko pierwsze zdanie, nie streszcza Katechizmu. Cytuje z niego połowę.
Czego ten serwis ci nie powie
Nie powiemy ci, czy w twoim przypadku warunki z punktu 1857 są spełnione. To nie jest skromność ani wykręt: to pytanie o twoją świadomość i twoją zgodę w konkretnych sytuacjach, a takich rzeczy nie da się ustalić przez stronę internetową. Jeżeli chcesz to rozstrzygnąć, właściwym adresem jest spowiednik albo ktoś, z kim rozmawiasz o wierze — nie serwis i nie forum.
To ograniczenie jest w tym tekście najważniejszym zdaniem, więc stoi wprost, a nie w stopce.
Co osobno mówią badania — i dlaczego to nie odbiera ci powodu
Jest tu druga strona, o której w tym temacie prawie się nie mówi, a która bywa dla ludzi ulgą.
Poczucie winy potrafi być tak silne, że zaczyna wyglądać na uzależnienie. Wytyczne ICD-11 przewidziały ten przypadek i wprost go wykluczają: cierpienie „całkowicie związane z ocenami moralnymi i dezaprobatą wobec własnych popędów, pragnień lub zachowań seksualnych nie wystarcza”, żeby rozpoznać kompulsywne zaburzenie zachowań seksualnych[4].
Analiza tego zjawiska idzie dalej. Poczucie uzależnienia od pornografii bywa w wielu przypadkach lepiej rozumiane jako rozbieżność między przekonaniami a zachowaniem — po angielsku moral incongruence — a nie jako uzależnienie[5].
Teraz najważniejsze, żeby to dobrze przeczytać. To nie znaczy, że twój powód jest nieprawdziwy. Jeżeli chcesz to ograniczyć, bo tak wynika z twojej wiary, to jest powód wystarczający i nikt ci go tu nie odbiera. To znaczy coś węższego i praktycznego: jeżeli całe cierpienie bierze się z oceny, a nie z utraty kontroli, to licznik dni jest odpowiedzią na inne pytanie niż to, które zadajesz.
Rodzina, Bóg, własne wartości — powód, którego nie trzeba tłumaczyć
Duża część tekstów w tej okolicy zakłada, że jedyny sensowny powód rzucania czegokolwiek to zdrowie albo wyniki. To założenie jest po prostu wąskie.
Ludzie ograniczają rzeczy również dlatego, że mają wobec siebie zobowiązania, których nie da się zmierzyć: bo chcą być kimś dla rodziny, bo mają wiarę, która coś od nich wymaga, bo nie chcą, żeby o ich wieczorach decydowało coś, czego sami sobie nie wybrali. To są powody wystarczające i nie wymagają badania klinicznego jako podkładki.
Ten serwis zajmuje wobec nich jedno stanowisko: nie ocenia ich i nie próbuje ich zastąpić własnymi. Nie powie ci też, kim jesteś — ani że jesteś kimś gorszym, ani że jesteś silny. Robi rzecz mniejszą i sprawdzalną: pomaga zapisać, jak było, i pokazać to dwóm osobom, które już znasz.
Co z tym praktycznie zrobić
Jeżeli po przeczytaniu powyższego chcesz to ograniczyć — z jakiegokolwiek powodu — to o metodzie da się powiedzieć trzy rzeczy, z których każda ma numer w metaanalizie i żadna nie brzmi „zaciśnij zęby”. Opisaliśmy je osobno w artykule o tym, jak przestać.
W skrócie: decyzję zapisz, zanim przyjdzie moment, i niech to będzie czynność, a nie zakaz. Odnotowuj codziennie, jak było. Powiedz o tym dwóm osobom, które już znasz — nie forum.
A jeżeli objawy trwają, wracają mimo prób i realnie przeszkadzają w życiu, to jest granica, za którą powyższe trzy rzeczy są za małe. Wtedy właściwym adresem jest specjalista, a nie licznik — i tu też zebraliśmy, gdzie szukać.